گمرک مجری سیاست‌های تجاری و حلقه پایانی انجام این فرایند است

در حوزه تجارت و در بحث واردات و صادرات، گمرک به عنوان سازمان مجری مقررات،  سیاست‌هایی را اجرا می‌کند که در سطوح بالا، تدوین و ابلاغ می‌شود و در این حوزه گمرک حلقه و نقطه آخر است، چه در حوزه واردات که کالا به اماکن گمرکی یا مناطق آزاد و ویژه می‌آید و چه در حوزه صادرات؛ که گمرک کماکان در مرحله آخر قرار دارد و از آنجا کالا یا از گمرک ترخیص شده یا به سمت سرزمین اصلی در داخل کشور یا در حوزه صادرات به سمت خارج از کشور هدایت می‌شود.

در امر تجارت در کشور به طور میانگین حدود ۲۰ سازمان چه در حوزه واردات و چه در حوزه صادرات درگیر فرایند بوده و در کنار گمرک فعالیت می‌کنند. هنگامی که قرار است کالایی وارد کشور شود می‌بایست تشریفات گمرکی خود را طی کند. مراجع تحویل‌گیرنده امور مربوط به تخلیه و بارگیری و انبارداری را انجام می‌دهند سازمان‌های دیگری مانند سازمان استاندارد، انرژی اتمی، قرنطینه، دامپزشکی و… که این‌ها متولی صدور مجوزهای قانونی ترخیص هستند، در تشریفات تجارت خارجی نقش دارند.

عملاً در طی این فرایندی که گاهی بیشتر از ۲۰ سازمان در آن دخیل هستند هر اتفاق و هر کوتاهی که در هر یک از این حلقه‌های زنجیر اتفاق بیفتد و باعث معطلی در ترخیص شود، متاسفانه اینطور در عرف جا افتاده که کالا در گمرک معطل مانده است.
وقتی کالا به گمرک اظهار شد، تازه تشریفات گمرکی آن آغاز می‌شود.

بر اساس قانون امور گمرکی، تشریفات گمرکی از زمان اظهار آغاز می‌شود که پروسه‌های خاص خودش را دارد.
در بحث ترخیص، گمرک موظف به وصول حقوق ورودی است. هزینه‌های مربوط به دموراژ و انبارداری ارتباطی با گمرک ندارد. بنابراین گمرک از ماندگاری کالا هیچ سودی نخواهد برد و این ماندگاری، جز دردسر چیزی برای گمرک در بر ندارد.

اصولاً ماهیت بندر ایجاب می‌کند که کالاها به آن وارد و از آن خارج شوند و این یک امر طبیعی است.‌ مشکل مربوط به زمانی است که کالا به صورت غیرمنطقی در بندر معطل می‌ماند. هنگامی که کالا وارد بندر می‌شود دو حالت متصور است یا کالا وارد محوطه گمرکی می‌شود و یا وارد منطقه آزاد و یا ویژه. در این حالت بر اساس تبصره ۳ ماده ۲۴ مدت ماندگاری کالا را سازمان عامل منطقه اعلام می‌کند. به عنوان مثال مدت متروکه شدن یک کالا را ۸ ماه اعلام می‌کند. بدین معنی که عملاً صاحب کالا ۸ ماه فرصت دارد تا به صورت قانونی کالای خود را در بندر نگه دارد و اظهار نکند. اما اگر کالا در محوطه گمرکی وارد شده و اظهار شود، طبق ماده ۲۴ قانون امور گمرکی، به صورت قانونی صاحب کالا سه ماه فرصت دارد کالا را اظهار و مراحل ترخیص را تا صدور پروانه طی کند که این مدت دو ماه قابلیت تمدید و یک ماه برای صدور پروانه زمان در اختیار هست که که بدین معنی است که صاحب کالا جمعاً ۶ ماه زمان دارد برای اظهار کالای خود. به عبارت دیگر کالا می‌تواند تا شش ماه پس از ورود به بندر به گمرک اظهار نشده باشد.

حال این موارد مربوط به قانون است اما ما ببینیم در کدام حلقه یا ایستگاه از زنجیره تجارت می‌تواند کندی یا توقف یا خلل در روند ترخیص ایجاد شود؟
یک ایستگاه مربوط به ثبت سفارش است. اگر کالایی وارد بندر و به گمرک اظهار شده باشد اما ثبت سفارش نداشته باشد، عملاً امکان ترخیص آن برای گمرک فراهم نیست. صاحب کالا باید برود ثبت سفارش کالای خود را دریافت کند. اینکه اخذ این ثبت سفارش چه مقدار زمان می‌برد، خارج از اختیار و اراده گمرک است. این اتفاق بوده‌ایم. کالاهایی وارد شده بود که بنا به دلایلی، تاریخ ثبت سفارش آن بعد از تاریخ قبض انبار ثبت شده بود.

نکته بعدی مربوط به زمانی است که کالا ثبت سفارش دارد و صاحب کالا تصمیم به اظهار می‌گیرد. در اینجا صاحب کالا باید وضعیت تخصیص ارز کالای خود را مشخص کرده باشد. که در گروه‌های مختلف کالایی وضعیت‌های خاص خود را دارد.
هنگامی که در صف تخصیص ارز قرار می‌گیرد امکان اظهار به گمرک فراهم می‌شود.
اما در اصلاحیه تبصره ۳ ماده ۷ قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز ، ترخیص کالا منوط به احراز کد منشا ارز یا همان کد ساتا می‌باشد. و این به آن معناست که باید تخصیص ارز آن انجام شده باشد. مرحله مربوط به تخصیص ارز هم زمان خاص خودش را طلب می‌کند.
پس از اظهار به گمرک هم در ادامه روند ترخیص،  سازمان‌های مجوز‌دهنده را داریم که باید پس از تایید کارشناس، به فراخور نوع کالا، سازمان استاندارد، قرنطینه دامی، نباتی و انرژی اتمی و …مجوزهای قانونی خود را صادر نمایند.

بنابراین پروسه ترخیص اگر همه الزاماتش فراهم باشد ما در گمرک مشکل خاصی نداریم.

نوشته شده توسط: akhbar